Multipl Skleroz (MS) hastalarında interferon beta kullanımına bağlı uzun dönem tedavi sonuçlarının “sağkalımı anlamlı olarak artırdığı” belirtildi.
Bayer firmasının verdiği bilgilere göre, çalışma kapsamında izlemeye alınan MS’li hastaların 21 yıllık uzun dönem tedavi sonuçları Amerikan Nöroloji Akademisinde daha sonra da İstanbul’da MS Platformu toplantısında açıklandı. Çalışmanın, alanında en uzun çalışma ve hastalar açısından da en kapsamlı araştırma olma özelliği taşıdığı ifade edildi.

UZMAN GÖRÜŞLERİ

Bayer’in verdiği bilgiye göre; uzun dönem tedavi sonuçlarına ilişkin olarak Kanada British Columbia Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Almanya Bamberg MS Merkezi Başkanı Prof. Peter Rieckmann şu değerlendirmeyi yaptı:
“21 yıllık uzun dönem izlem çalışmasının sonuçları, etkili görülen interferon beta tedavisine devam eden hastaların daha uzun süre yaşadığını ortaya koydu. Bu önemli izlem çalışmasıyla 1980’lerin sonunda araştırmaya katılan hastaların %98,4’üne ulaşıldı. Tedavisine 250 mikrogram interferon beta ile başlanılan grupta, plaseboyla karşılaştırıldığında MS’e bağlı nedenlerle ölüm riskinin %46,8 oranında azaldığı gösterildi.”
İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Başkanı ve Türkiye MS Derneği Bilimsel Danışmanı Prof. Aksel Siva’nın değerlendirmesi de şöyle:
“Uzun dönem izlem çalışmalarını gerçek yaşamdan kesitler içerdiği için çok önemli buluyorum. 21 yıllık bu izlemin sonucu, interferon beta tedavisiyle başarılı olduğumuz hastaların tedaviye devam etmeleri için önemli bir gerekçe sunuyor.”

MULTIPL SKLEROZ (MS) NEDİR?

MS, beyni, omuriliği ve optik (göz) sinirleri içeren merkezi sinir sisteminde (CNS) oluşan kronik ve tahmin edilemeyen bir hastalıktır. Otoimmun hastalığı olduğu düşünülmektedir, yani bireyin kendi bağışıklık sistemi sağlıklı hücre ve dokulara saldırmaktadır. Ortaya çıktığında, CNS'deki miyelin, yani sinir liflerini çevreleyen koruyucu izolasyon, ortadan kalkmaktadır. En sonunda, bu zarar CNS'deki sinir hücreleri arasındaki sinir iletişimine de karışmakta da MS semptomlarının ortaya çıkmasına yol açmaktadır.

MS' neden olur?

MS'in nedeni tam olarak bilinememekle birlikte, araştırmalar genetik ve çevresel faktörlerin bileşiminin ilgili olduğunu göstermektedir.
• Çevresel faktörler: MS, Avrupa ve Kuzey Amerika gibi, ekvatora uzak olan yerlerde yaygındır, oysa ekvatora yakın olan ülkelerde adı neredeyse hiç duyulmamıştır. Nedeni bilinmese de, bakteriler ve virüsler gibi belli çevresel faktörlerin insan ve hayvanlardaki miyelinin yol olmasına (demiyelinizasyon) neden olabileceği düşünülmektedir. MS'in nedenleri arasında farklı virüsler yer almaktadır; ancak, virüslerden herhangi birini hastalığa bağlayan kesin bir kanıt yoktur.
• Genetik: MS kalıtımsal bir hastalık olmasa ve bu hastalığa tek bir genin neden olduğu tespit edilmemiş olsa da, ebeveynlerinden biri hastalığa yakalanmış olan çocuğun ileride MS olma ihtimali % 2'dir.

DÜNYADA MS

Dünya çapında 2,5 milyon insanın MS hastası olduğu tahmin edilmektedir. Kadınlarda bu hastalığın ortaya çıkma ihtimali erkeklere göre daha yüksektir (yani kadınların bu hastalığa yakalanma ihtimali erkeklere göre üç kat daha fazladır). Hastalığın başlama yaşı son derece geniştir, 10 ila 59 yaş arasında değişmektedir, fakat tipik olarak ortalama yaşı 29 ila 33 arasında olan genç yetişkinlerde gelişmektedir.

Ülke MSi hastalarının sayısı
İngiltere 85.000
Almanya 122.000
Fransa 80.000
İtalya 54.000
İspanya 40.000
MS türleri
Değişik özellikte dört farklı tip MS vardır ve tiplerin hepsi eşit derecede tahmin edilemez niteliktedir.

İyi Huylu MS: Bu tip MS hastaları ilk nöbetten sonra uzun yıllar boyunca göreceli olarak zarar görmeden kalmaktadır. İyi huylu MS sadece başlangıçtan sonraki 10 ila 15 yıl içinde çok az veya hiç sakatlık olmaması durumunda teşhis edilebilmektedir. Birçok hasta ilk etapta tekrarlayan-düzelen MS şeklinde kategorize edilmektedir. İyi huylu MS sıklıkla başlangıçta daha az ciddi semptomlarla ilişkilendirilmektedir.

Tekrarlayan-Düzelen MS (RRMS): RRMS deneyimi yaşayan kişiler, hastalığın ne kadar ilerlemiş olduğuna bakmaksızın kısmen veya tamamen iyileşme dönemlerinin ardından nörolojik işlevlerin akut bir şekilde kötüleşmesine neden olan tekrarlamaları (aynı zamanda şiddetlenmeler, nöbetler veya eksaserbasyonlar da denilmektedir) açıkça tanımlamaktadır. Çoğu insana ilk etapta RRMS teşhisi konulmaktadır.

Sekonder-progresif MS (SPMS): İlk teşhisten sonraki 10 yıl içinde, RRMS hastası birçok kişi SPMS olarak bilinen aşamalı disabiliteyi geliştirmeye başlamaktadır.

Primer-progresif MS (PPMS): PPMS hastalarında hastalık başlangıçtan itibaren yavaş ve sürekli olarak ilerler, belirsin tekrarlamalar veya düzelmeler yoktur. Ancak, hastalar geçici küçük iyileşmeler yaşayabilir.

Belirtileri
MS'in semptomları (belirtileri) kişiden kişiye değişmektedir ve tahmin edilemeyebilir. Bazı semptomlar şunlardır:
• Tükenmişlik veya yorgunluk
• Boynun ileri doğru eğilmesinden kaynaklanan karıncalanma
• Gözlerden birinde veya her ikisinde de görüntüde bulanıklık
• Bacakların birinde veya her ikisinde de zayıflık
• Spastisite (kaslarda gerginlik)
• Yüzde, kollarda, bacaklarda ve gövdede (vücudun orta kısmı) uyuşukluk ve karıncalanma
• Baş dönmesi
• Çift görme
• Geveleyerek konuşma
• Göğüs veya karın çevresinde "bant varmış gibi" karıncalanma
• Mesanenin kontrolünü kaybetme
MS hastalarında bu semptomların biri veya hepsi görülmeyebilir. Semptomlar genellikle birkaç gün veya hafta sonra yok olmakta veya iyileşmektedir.

Teşhis
MS, belirtilerinin karmaşıklığı ve değişebilir niteliği nedeniyle teşhis edilmesi zor bir durumdur. Öncelikle benzer belirtilere sahip diğer hastalıkların elenmesi gerekebilir. MS, hastanın ayrıntılı klinik geçmişi alındıktan ve kapsamlı bir nörolojik inceleme yapıldıktan sonra teşhis edilebilir. Sonrasında sıklıkla, miyelinin zarar görüp görmediğini anlamak için beynin resmini sağlayan manyetik rezonans görüntüleme (MRI) taraması yapılmaktadır. Demiyelinizasyonun oluşup oluşmadığını belirlemeye yardımcı olması için mesajların beyinden sinirlere hangi hızda geçtiğini ölçmekte kullanılanlar gibi ilave testler de yapılmaktadır.
MS'e işaret eden ilk nöbeti doktor teşhis edebilir ancak MS'i klinik olarak kesin bir şekilde teşhis etmek için iki belirgin işaret gerekmektedir:
• CNS'in farklı bölümlerinde hastalık (Manyetik Rezonans Görüntülemede Ölçüldüğü üzere)
• İki ayrı tekrarlama (en az bir ay arayla)
Klinik İzole Sendromu (CIS)
CIS, optik nörit gibi başka herhangi bir klinik belirtinin veya semptomun eşlik etmediği demiyelinizasyona işaret eden tek bir klinik olaydır.
CIS geçiren bireyler MS geçirebilir veya geçirmeyebilir. Çalışmalar, tek bir izole tekrar geçiren bireylerde, CIS'e MRI'de tespit edilen, MS'de görülenlerle tutarlı beyin lezyonlarının eşlik ettiği durumlarda MS gelişmesinin muhtemel olduğunu göstermiştir. Bu tür durumlarda, ikinci bir nörolojik olayın yaşanması riski yüksektir ve bu nedenle klinik olarak kesin MS birkaç yıl içinde teşhis edilir.
Yakın zamanda yapılan bir araştırma, ilk klinik olayı yaşadıktan sonra hemen hastalığı modifiye edici tedavi görmeyen insanların % 85'ine iki yıl içinde MS tanısı konulduğunu göstererek erken tedavinin önemini vurguladı. Sonuç olarak, CIS geçiren (MRI'de tespit edilen beyin lezyonlarının eşlik ettiği durumlarda) ve MS geliştirme ihtimali yüksek hastalarda klinik olarak kesin MS'in başlangıcını ertelemek için bir an önce tedaviye başlamak uygundur.

MS'in Tedavisi

MS'in tedavisi yoktur; ancak, semptomları rahatlatmaya yarayan mevcut birçok tedavi vardır. Ayrıca, yeni çıkan ilaçlar tekrarların sıklığını ve şiddetini azaltarak ve disabilitenin ilerlemesini yavaşlatarak hastalığın seyrini değiştirmeye yardımcı olmaktadır. Hastalığı modifiye eden maddeler olarak bilinen bu ilaçlar, semptom nöbeti geçiren kişinin aktif olarak hasta olduğu gün sayısını azaltmakta, CNS'de (zarar gören alanlarda) lezyonların birikmesini azaltmakta ve hatta yok etmekte ve disabilitenin birikmesini yavaşlatıyor gibi görünmektedir.
Hastalığı modifiye eden ilaçların kesin teşhisin hemen ardından, hastalık önemli miktarda zarar verme fırsatı bulmadan önce başlandığı takdirde en etkili oldukları düşünülmektedir. Araştırmalar, ilk klinik olaydan sonra tedaviye başlamanın ikinci bir nöbeti erteleyebileceğini veya engelleyebileceğini göstermektedir. MS'in ilk aşamalarında, görünürde herhangi bir kalıcı semptom veya disabilite olmadığı halde (akson denilen) sinir lifleri geri döndürülemez şekilde zarar görebilir. Ayrıca ilk başlarda beyinde küçülme de görülmektedir ve kişide nöbete dair hiçbir semptom yokken ve kişi kendisi iyi hissederken dahi zarar devam etmektedir. Bu nedenle, MS uzmanları bir ilacın erken kullanımının lezyon oluşumunu ve beyin atrofisini veya küçülmesini etkili bir şekilde sınırlandırdığını belirtmektedir.
Hastalığı modifiye eden birçok mevcut madde vardır ve başkaları da halen araştırılmaktadır. Bir hekim belli bir tedavi seçerken hastanın geçirdiği tekrarların sayısı gibi faktörleri, disabilite derecesini ve MS türünü, hastalığın sürecini ve MRI taramalarında bulunanları dikkate almaktadır. Tedaviyle ilgili kararlar her zaman hasta ile tedavi eden hekim arasında danışılarak alınmalıdır.

GLOBAL VERİLER

Yaygınlık ve Vaka
• Dünya çapında yaklaşık 2,5 milyon kişide multipl skleroz (MS) vardır.
• Avrupa ve Kuzey Amerika'da her 100.000 kişiden 30-200 kişi (ülkeye ve bölgeye bağlı olarak) MS geliştirmektedir.
• Hastalık en çok Kuzey Avrupa'da yaygındır (İskoçya'da > 200/100.000).
• Avrupa'da yeni teşhis edilenlerin tahmini sayısı yıllık 10.000'den fazladır.
• MS tipik olarak 30 yaş civarında ortaya çıkmaktadır.
• Ortalamada, kadınların MS geliştirme ihtimali erkeklere kıyasla üç kat daha fazladır.
• Beyaz ırkın MS geliştirme ihtimali diğer ırklara göre iki kat daha fazladır.
• MS yüksek enlemlerde (40° üzeri), ekvatora uzak yerlerde, daha düşük enlemlere göre (ekvatora yakın) çok daha sık görülmektedir.

Etki
• Genç yetişkinlerle MS, merkezi sinir sisteminde meydana gelen en yaygın hastalıklardan birisidir.
• MS'e işaret eden bir atak geçiren bireylerin % 85'ine iki yıl içinde MS teşhisi konulmaktadır.
• MS hastalarında klinik depresyon sıklıkla görülmektedir.
• Bir çalışma intihar riskinin MS hastalarında normal nüfusa oranla 7.5 kez daha fazla olduğunu göstermiştir.
 
Prognoz
• MS kronik bir hasta olsa da, hastalığın teşhis edilmesinin yaşam beklentisi üzerinde çok az etkisi vardır.
• İstatistikler her üç MS hastasından ikisinin ömürleri boyunca yürüyebildiğini göstermektedir. Diğerlerinin bastona veya yardımcı bir cihaza ihtiyaçları olabilir.
• Tedavi edilmeyen tekrarlayan-düzelen MS'de, tekerlekli sandalyeye ihtiyaç duyulana kadar ortalama 20 yıl geçmektedir.
• Primer-progresif MS'de (PPMS) teşhisi takip eden altı yedi yıl içinde tekerlekli sandalyeye ihtiyaç duyulmaktadır.

Maliyet
• Avrupa'daki MS hastası başına toplam ortalama maliyetler 18.000 Avro ile 62.000 Avro (13.500 Amerikan Doları ila 46.600 Amerikan Doları) arasında değişiklik göstermektedir.