Türkiye’nin son 20 yılında dinamik bir rol üstlenen sağlık haberciliğinin en hassas noktalarının başında risk yönetimi gelir. Verilen bir haberle vurgulanan riskin insanların hayatında nasıl bir değişikliğe neden olabileceğinin önceden iyi hesaplanması gerekir.

Haberde riskleri net belirtmekte yarar vardır. Örneğin “menopozda hormon kullanımı kanser yapıyor” “Soğuk algınlığı ilaçlarının beyin kanamasına yol açtığı ileri sürülüyor” “Doğum kontrol hapları kısırlığa neden oluyor” “Bel fıtığı ameliyat edilmezse felç gelişiyor” başlıkları çarpıcıdır.

Ama bu başlıkların altında iddia edilen riskin tam olarak ne olduğu, kimleri etkilediği, araştırmanın kaç kişi üzerinde yapıldığı, kim tarafından finanse edildiği, haber kaynağının bilimsel yeterlilik düzeyi gibi bilgiler yer almalıdır. Aksi halde vatandaşın kafasında cevabı olmayan sorulara yenileri eklenir.

Sağlık haberinde risk yönetimi bu bilgilerle sınırlı değildir. Örneğin menopoz nedeniyle hormon tedavisi alan, doğum kontrolü için hap kullanan kadınların hekimlerine danışmadan ilaçlarını bırakmalarının, her bel fıtığı olanın ameliyat olmasının neden olabileceği sorunlar da haberde yer almalıdır.

Ayrıca vatandaşın iddia edilen riskle ilgili bilim insanlarının genel görüşü kadar aykırı görüşlerini de bilmeye ihtiyacı vardır. Tabii medyanın tüm bu bilgilere verecek kadar haberciye yer sağlaması gerektiğini de unutmamak gerekir. Çünkü birçok tv kuruluşunda haberler 60 saniye ile gazetelerde ise A4 sayfanın yarısıyla sınırlıdır. Haberci istese de çoğu kez haberin 5N 1K kuralı bile bu ölçülerde kendine yer bulamayabilir.

Sağlık haberlerindeki mucizeler ise oldukça tartışmalıdır. Tartışmalı mucize başlıkları bazen haberci, bazen yayın kuruluşu, bazen de haber kaynağının kendisi tarafından
atılır. Oysa tıp 100 metre koşusu değil, bir maratondur. Mucize tedavi ya da mucize ilaç tanımına girecek gelişmeler ne yazık ki çok sınırlıdır. Ama bir yönteme ya da ilaca aşırı güvenmek insanlarda sadece hayal kırıklığı yaratır, tedavi sürecini olumsuz etkileyebilir.

Sonuçta televizyon ve yazılı basında güvenilir bilimsel haber kaynağı ve bilimsel araştırmayla desteklenmeyen birçok sağlık haberi teflon etkisi yaratır, vatandaşı sağırlaştırır.

“Şu madde kanser yapıyor”, “filan madde ömrü kısaltıyor” ya da “kansere çare bulundu”, kalp hastalıklarına mucize tedavi” gibi çarpıcı başlıklı iki uçtaki haberler arasında savrulup duran vatandaşın “nasılsa ölüm kaçınılmaz, keyfimize bakalım” noktasına gelmesi kaçınılmazdır.

Bu tip haberlerin sadece medyaya duyulan güveni hızla azaltmada etkili olduğu unutulmamalıdır.