ANKARA-Türk Tabipleri Birliği bu hafta  Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görüşülmeye başlanacak olan ve Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan gıda ve yem yasasında 8 önemli tehlikeye dikkat çekti. Bu tehlikeler gdo'lu gıdadan antibiyotik ve tarım ilacı kullamına, denetimden insan sağlığına kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor.

TTB Tarım, Gıda ve Beslenme Komisyonu Başkanı Prof. Dr. Kenan Demirkol, yasanın yalnızca Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından hazırlanmasının, Sağlık Bakanlığı’nın devreye sokulmamasının, yasa hazırlanırken hiçbir tıbbi kurum ve kuruluşa danışılmamasının çok önemli bir eksiklik olduğunu belirtti. TTB adına bir rapor hazırlayan komisyon adına Prof. Dr.K enan Demirkol şu noktalara işaret etti.

ANTİBİYOTİK KULLANIMINA KISITLAMA GETİRİLMİYOR

1. Yasa tasarısının “Hayvan Sağlığı, Hayvan Refahı ve Zootekni” başlığını taşıyan ikinci bölümünde hayvanlara enfeksiyon hastalıkları dışında değişik amaçlarla uygulanan antibiyotiklerin kullanımı konusunda herhangi bir kısıtlama getirilmemektedir. Tasarıda sadece antibiyotik direnci takibi konusunda araştırma yapılabileceği öngörülmektedir. Halbuki hayvanlara aşırı miktarda uygulanan antibiyotikler sonucu hem hayvanlarda hem de hayvansal ürünleri yiyen insanlarda antibiyotik direnci gelişmektedir. Antibiyotik direnci günümüzde çok önemli bir sorundur. Ülkemizde büyük baş hayvanlarda yaygın bir şekilde görülen tüberküloz hastalığı giderek artan oranda ilaç tedavisine direnç kazanmaktadır. Bu durumda bakanlık sadece antibiyotik direnci takibi yapmakla yetinemez, aynı zamanda enfeksiyon hastalıkların tedavisi dışında hayvanlara antibiyotik uygulanmasını yasa ile kısıtlamalıdır.

REKOMBİNANT İNEK BÜYÜME HORMONU KULLANIMI YASAKLANMIYOR

2.  Bazı ülkelerde süt verimini arttırmak için kullanılan rekombinant inek büyüme hormonu kullanımı ülkemizde yasaktı. Aynı yasağın bundan sonra da sürdürülmesi, insan ve hayvan sağlığı için çok önemlidir. Yasa tasarısında bu konuda yasaklayıcı bir madde yer almamaktadır. Süt verimini arttırmak için ineklere uygulanan rekombinant inek büyüme hormonu insanlarda prostat kanseri, meme kanseri gibi ağır sağlık sorunlarına yol açtığı birçok bilimsel çalışma ile kanıtlanmıştır.

TARIMSAL İLACI UYGULAYAN ÇİTÇİYE ZEHİRLİ ETKİ KONUSUNDA UYARI ŞARTI YOK

3. Yasa tasarısının bitki koruma ürünlerinin toptan ve perakende satışı ile tanıtım başlığını taşıyan 19. maddenin 4. fıkrasında “Bitki koruma ürünlerinin ambalajında satış fiyatının belirtilmesi zorunludur” denmektedir. Ancak özellikle tarımsal ilacı uygulayan çiftçiye zehirli etki konusunda uyarı şartı yasada belirtilmemiştir. Zirai ilaçların bazıları bu ilaçları uygulayanlar açısından oldukça sakıncalıdır. Her yıl dünyada binlerce çiftçi zirai ilaç uygulamasına bağlı zehirlenerek hayatını kaybetmektedir. Yasada ambalajda fiyatın yazılması düşünülmüş insan sağlığı hiçe sayılmıştır.

YASA TASARISI ZİRAAT MÜHENDİSLERİNİ SAF DIŞI BIRAKMAYA ÇALIŞIYOR

4. Yasa tasarısının bitki koruma ürünlerinin uygulanması başlığını taşıyan 20. maddenin birinci fıkrasında “Bakanlıkça bitki koruma ürünleri için reçete düzenleme yetkisi verilenler, uygulayacağı veya tavsiye edeceği, reçeteye tabi bitki koruma ürünleri için, reçete düzenlemek, belirlenen kayıtları tutmak ve talep edildiğinde Bakanlığa sunmak zorundadır” denilmektedir. Aynı yasa tasarısında hayvanlara uygulanacak reçeteye tabi ilaçların veteriner hekimler tarafından yapılacağını kesinleştirildiği halde (madde 14) zirai ilaçların reçetesinin kimin tarafından yazılacağı belirlenmemiş “düzenleme yetkisi verilenler” denmekle yetinilmiştir. İnsan, hayvan ve çevre sağlığı açısından zirai ilaç reçetesi yazımı sadece ziraat mühendislerinin yetkisinde olması gerekirken Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, hazırladığı yasa tasarısı ile ziraat mühendislerini saf dışı bırakmaya çalışmaktadır.

YASA TASARISI İNSAN SAĞLIĞINI HİÇE SAYIYOR

5. Yasa tasarısının Beşinci Kısım, Gıda ve Yem ana başlığı altında Gıda ve yem güvenirliği şartları başlığını taşıyan 21. maddenin 1. fıkrası “Gıda güvenirliği şartları aşağıda belirtilmiştir” denerek “b” bendinde “Gıdanın güvenilir olup olmadıgının belirlenmesinde, üretim, işleme ve dağıtım aşamaları, etiket bilgileri ve sağlıkla ilgili uyarı niteliğindeki bilgiler ile insanlar tarafından günlük normal kullanım koşulları dikkate alınır.” dendikten sonra “c” fıkrasında “Gıdanın insan sağlığına zararlı olup olmadığının belirlenmesinde; tüketenin sağlığı üzerinde ani, kısa veya uzun vadede oluşturabileceği muhtemel etkileri yanında, gelecek nesiller üzerindeki etkileri, birikerek artan muhtemel toksik etkileri ve belirli tüketici gruplarının özel sağlık hassasiyetleri de dikkate alınır.” denmektedir. İlgili maddenin yazımında Avrupa Birliği’nin 178/2002 nolu Gıda Güvenliği Yönergesi’nde dile getirilen mantık sırası alt üst edilmiştir. Avrupa Birliği’nin gıda güvenliği yönergesi bir gıda maddesi piyasaya sürülmeden önce insan sağlığına ani, kısa veya uzun vadede oluşturabileceği muhtemel etkileri yanında gelecek nesiller üzerindeki etkileri ve olası birikimli toksik etkileri açısından incelenir denmektedir. Gıda güvenliğinin temeli gıdanın piyasaya sürülmeden önce incelenmesidir. Halbuki mevcut yasa tasarısında gıda güvenliği ilk olarak üretim, işleme ve dağıtım açısından ele alınmış insana olumsuz olası etkiler daha sonraki bentte sadece “dikkate alınır” sözü ile geçiştirilmiştir. Bu vahim bir hatadır ve insan sağlığını hiçe saymaktır. 

ŞÜPHELİ GIDALARDA İHTİYAT İLKESİ İŞLETİLMİYOR

6. Yasa tasarısının aynı maddesi ve fıkrasının “e” bendinde “Gıda, Bakanlıkça belirlenen şartlara uygun olsa bile, gıdanın güvenilir olmadığına dair şüphe oluşması durumunda, Bakanlık söz konusu gıdanın piyasaya arzını kıstlayabilir veya piyasaya arz edilen gıdayı toplatabilir” denmektedir. Avrupa Birliği’nin Gıda Güvenliği Yönergesi’nin (178/2002) temel unsuru “ihtiyat ilkesi”dir. Buna göre herhangi bir gıda maddesi ile ilgil şüphe oluşması ilgili gıdanın hakkındaki şüphe ortadan kalkana kadar piyasaya sürülmesi kesin bir dille yasaklanmaktadır. İnsan sağlığını güvence altına almanın da koşulu budur. Halbuki mevcut yasa tasarısında “piyasaya arzını kısıtlayabilir” gibi belirsiz ifadelerle “ihtiyat ilkesi” tam anlamıyla işletilmemektedir. Bir şüphe varsa “kısıtlamak” yerine “tümüyle engellemek”, ve “yapabilir” yerine “yapar” sözcüklerin kullanılması ihtiyat ilkesinin işletilmesi için gereklidir.

Yukarıda dile getirdiklerimiz yasa tasarısının aynı maddesinin 2. fıkrasının “d” bendinde yem ile ilgili ifadeler için de geçerlidir.

GENETİĞİ DEĞİŞTİRİLMİŞ GIDALARA HİÇ DEĞİNİLMİYOR

7. Yasa tasarısının hiçbir maddesinde genetiği değiştirilmiş gıdalara değinilmemektedir. Yeni bir gıda yasası hazırlanırken genetiği değiştirilmiş gıdaların ithalatı ile ilgili yönetmelik ve biyogüvenlik yasası çıkartılmış olduğu halde gıda yasası başlığını taşıyan bir yasada genetiği değiştirilmiş gıdalara hiç değinilmemiş olması, maksatlı bir gizleme amacını taşıyor izlenimini vermektedir. Bu hali ile AB yasaları ile de çelişmektedir. 

GIDA ÜRETİMİNDE İÇ DENETİMSİZLİĞE ZEMİN OLUŞTUYOR

8. Geçerli mevzuata göre 20 beygir gücünün üstünde ya da 5 kişiden fazla personel çalıştıran işletmelerde gıda mühendisi veya ziraat mühendisi veya kimya mühendisi çalıştırma zorunluluğu olduğu halde yeni tasarı ile bu zorunluluk gevşetilerek 30 beygir gücü veya 10 kişiden fazla personel çalıştıranlara getirilmektedir. Böylece ülkemizde gıda üretim tesislerinin %80’i belirtilen büyüklükten daha küçük olduğundan, gıda üretiminin çok büyük bir kısmı iç denetimsiz gerçekleştirilecektir. İnsan sağlığını hiçe sayan bu uygulamanın ayrıntıları için Ziraat Mühendisleri Odasının ilgili raporu incelenmelidir. Bu yasa tasarısı bu hali ile TBMM’inde asla onaylanmamalıdır.