Türkiye’nin sağlık verilerine göre, ölüm nedenleri arasında ilk sırayı kardiyovasküler hastalıklar alıyor. İkinci sırada ise kanser geliyor.
Kanserin, nedeni bilinen ölümler sıralamasında 40 yıl içinde 4’üncü sıradan ikinci sıraya yükselmesi endişe verici bir gelişme olarak kabul ediliyor. Ölüm nedenleri arasında ilk iki sırayı oluşturan bu hastalıklar çeşitli etkenlere bağlı olarak gelişiyor. Sağlık alanındaki çalışma gruplarının belirlemelerine göre, beslenme alışkanlıkları ve beslenme biçimleri bu iki hastalık grubunun ortak parametresini oluşturuyor.
Günümüzde, kardiyovastüler hastalıklar gibi kanser oluşmasının da farklı etmenlerin yanısıra beslenme alışkanlıkları ve beslenme biçimiyle de ilişkili olduğu biliniyor. Hastalığa uygun ortamı oluşturması bakımından şişmanlık, beslenme alışkanlıkları, sigara, alkol, fiziksel aktivite, genetik yatkınlık, çevresel nedenler ve stres önem taşıyor.

KÖTÜ BESLENME, RİSKİ ARTIRIYOR

Veriler, kadın ve erkeklerde görülen kanser vakalarının % 35’inin beslenme alışkanlıklarına bağlı olduğunu gösteriyor. Beslenme alışkanlıkları ve kilonun sağlığı önemli ölçüde etkileyen faktörlerin başında geldiğini belirten Anadolu Sağlık Merkezi Beslenme ve Diyet Uzmanı Çağatay Demir, şişman bireylerde kanser görülme sıklığının iki kat daha fazla olduğu söylüyor.
Demir’in verdiği bilgiye göre; şişman veya obez bireylerde başta meme, kolon, rahim (endometrium), özefagus (yemek borusu) ve böbrek kanseri görülme riski, ideal kilodaki bireylere kıyasla daha yüksek oluyor. Obezitenin, serviks, safra kesesi, lenfoma, yumurtalık, pankreas, tiroid ve prostat kanserlerinin de riskini arttırdığı biliniyor. Çeşitli araştırmalar, kilo dengesinin, meme kanseri gibi bazı spesifik kanser türlerinin oluşma riskini azalttığını kanıtlıyor.

SEBZE MEYVE KORUYUCU

Çağatay Demir, beslenme ve kanser ilişkisine dikkat çekerek şu bilgileri veriyor:
“Beslenme alışkanlıklarının kanser riski üzerinde etkili olduğu bir gerçek. Yüksek kalori alımının obezite için risk faktörü oluşturup, kanser riskini artırdığı kabul ediliyor. Bunun yanında beslenmemizde yapacağımız bazı değişiklikler ile kanser riskini azaltabiliriz. Örnek olarak, sebze ve meyve ağırlıklı bir beslenme düzeni, akciğer, ağız, özefagus, mide ve kolon kanseri riskini düşürdüğü biliniyor. Meyve ve sebzlerin yapısında bulunan C vitamini, E vitamini, karotenoidler, diğer birçok fitokimyasallar gibi bir takım antioksidan maddeler, metabolizma sonucu açığa çıkan oksidan maddeleri etkisiz hale getirerek kanser gelişimini önlüyor. Oksidan maddeler ise hücre hasarına neden olarak kanser riskini artıyor. Kanserden korunmanın ve bu antioksidan maddeleri vücuda almanın en güvenli, kolay ve ucuz yolu taze sebze ve meyveleri tüketmektir.”

Gıdalarda kulalınlan yağın miktarının ve türünün de kanser oluşumunu etkileyebildiğini belirten Demir “Yüksek doymuş yağ tüketimi kanser risikini artırıyor. Yüksek yağ tüketimi, diyetle fazla kalori alınmasına yol açarak obeziteyi ve obeziteye bağlı gelişen kanser türlerini de beraberinde getiriyor. Buna karşı balıkta bulunan omega-3 yağ asidi, zeytin ve kanola yağında bulunan tekli doymamış yağ asitleri ve diğer çoklu doymamış yağ asitlerinin de kanser riskini azaltmaya yardımcı oluyor” diyor.

SOSİS, SUCUK VE SALAM GİBİ İŞLENMİŞ ET ÜRÜNLERİ

Demir, işlenmiş et ürünleri tüketirken dikkatli olunmasını tavsiye edererik şunları söylüyor:
“Sosis, sucuk, salam gibi birtakım işlenmiş et ürünlerinin de kanser oluşumunu sağlayan nitrit gibi bitakım koruyucu maddeler içeriyor. Bu gibi besinlerin yapısına renk vermesi ve tazeliğini koruması amacıyla konulan nitrit, vücutta nitrozaminlere dönüşerek hücre hasarına neden oluyor. Bu nedenle bu besinler tüketilmemeli, tüketildiği taktirde, bu besinlerin zararlı etkilerini azaltan C vitamininden zengin besinlerle alınmalı.”
Doğru beslenmenin koşulları arasında besnilerin pişirilme biçimi de yer alıyor. Bu konuyla ilgili olarak Çağatay Demir, şu bilgileri veriyor: “Besinleri pişirme kanserden korunmak için dikkat edilmesi gereken bir başka önemli uygulamadır. Araştırmalar, yağda kızartma, ateşe yakın yapılan ızgara işlemleri gibi besinin hızlı pişmesini sağlayan pişirme yöntemlerinin, kanser riskini arttıran birtakım kimyasal maddelerin açığa çıkmasına neden olduğunu gösteriyor. Bu nedenle suda ve buharda haşlama, buğlama ve fırında pişirme yöntemleri daha az kimyasal açığa çıkmasına neden oldukları için tercih edilmesi gereken pişirme yöntemleridir.”

KİLONUZU İDEAL DEĞERLERE ÇEKEREK KORUNABİLİRSİNİZ

Obezitenin bir çok kanser türünün oluşmasında etkili olduğunu söyleyen Demir ‘‘Kilo durumunun saptanmasında yaygın olarak kullandığımız beden kitle indeksi (BKI) kilonun, boyun metre kare cinsinden oranıyla elde edilen bir değerdir. Bu değerin 18,5-24,9 arasında olması ideal kilo, 25-29,9 arasında olması kilolu, 30’un üzerinde olması obez olarak kabul edilir. BKI değerinizi 18,5-24,9 arasına çekerek ideal kiloya ulaşabilir ve kanserden korunabilirsiniz’’ diyor.

Doğru beslenme tavsiyeleri;

* Besin çeşitliliğini sağlayın, değişik türde ve renkte besinler tüketmeniz değişik çeşitte vitamin ve minerallerden faydalanmanızı sağlayacaktır. Örneğin günde 3 porsiyon meyve tüketiyorsanız hepsinin rengi birbirinden farklı olmalı.
* Günde 3 ana 3 ara olmak üzere toplam 6 öğünde beslenin.
* Şeker ve tatlı tüketimi mümkün olduğunca sınırlandırın, sütlü tatlıları tercih edin
* Meyve, sebze, tam tahıl ürünleri ve baklagilleri tüketerek günlük posa alımını arttırın
* Günde en az 5 porsiyon taze sebze ve meyve tüketin
* Kabuğu ile tüketilebilen meyve ve sebzeleri soymayın.
* Düşük yağlı ve düşük kolesterollü besinler tercih edin
* Yüksek kalsiyumlu besinler tüketin
* Katı yağlardan uzak durun
* Tuz tüketimini azaltın
* Sucuk salam gibi işlenmiş et ürünlerinden uzak durun
* Vücut için birçok önemli görevi olan su tüketimini arttırın
* Etli sebze yemeklerinin içerisine ayrıca yağ eklemeyin, et yeterince yağ içerir
* İçeriği bilinmeyen yüksek enerjili besinler tüketmeyin
* Fiziksel aktivitenizi arttırmaya özen gösterin
* Ağız ve diş sağlığına dikkat edin
* Kesinlikle sigara içmeyin
* Besinleri doğru hazırlayın ve doğru pişirin
* Hızlı kilo verdiren diyetlerden kaçının